حباب هوش مصنوعی چیست و آیا از بین می‌رود؟

برخی از بزرگ‌ترین چهره‌های فناوری معتقدند حباب هوش مصنوعی در حال حاضر وجود دارد و اگر حباب هوش مصنوعی بترکد، هیچ شرکتی در امان نخواهد بود. 
سام آلتمن، مدیرعامل OpenAI، از ماه اوت تاکنون بارها اعلام کرده که AI وارد فاز حبابی شده است. جف بزوس نیز اخیراً گفته که هوش مصنوعی در یک «حباب صنعتی» قرار دارد. علاوه بر این، طبق نظرسنجی ماه اکتبر بانک آو آمریکا، ۵۴ درصد مدیران بزرگ صندوق‌های سرمایه‌گذاری معتقدند که بزرگ‌ترین ریسک اقتصادی جهان در حال حاضر، شکل‌گیری حباب AI است.

این تغییر نگرش – از «انکار» به «پذیرش ضمنی» – درست هم‌زمان شده با سه‌سالگی بازار گاوی (Bull Market) که عمدتاً توسط موج هوش مصنوعی هدایت شده است. جالب اینکهChatGPTنیز ماه آینده سه‌ساله می‌شود.
به عبارت دیگر، ممکن است اکنون در پر سر و صداترین حباب مالی تاریخ زندگی کنیم. پس چگونه می‌توان سلامت صنعت هوش مصنوعی را ارزیابی کرد؟

واقعیت این است که حباب‌ها در حوزه فناوری پدیده‌ای جدید نیستند.

• در دوران دات‌کام، شاهد افزایش‌های شدید و سقوط‌های ناگهانی بودیم.
• پلتفرم‌های فناوری خاص در دوره‌هایی مانند کووید-۱۹ محبوبیت زیادی پیدا کردند اما سپس روند رشدشان مسطح شد.

این پیشینه نشان می‌دهد که رشد سریع و هیجان سرمایه‌گذاری، همیشه با سود فوری همراه نیست.

اما سؤال اینجاست:
اگر بسیاری از تحلیلگران و سرمایه‌گذاران نسبت به وجود حباب هوش مصنوعی هشدار می‌دهند، چرا همه همچنان با لبخند برای این روند سه‌ساله جشن می‌گیرند؟

رشد انفجاری هوش مصنوعی و آینده میلیارددلاری آن

حدود سه سال پیش، انتشارChatGPTباعث شد صنعت هوش مصنوعی وارد مرحله‌ای از رشد بی‌سابقه شود. از آن زمان تاکنون، محبوبیت و کاربردهای این فناوری به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. طبق پیش‌بینی‌ها، هزینه جهانی برایهوش مصنوعی مولددر سال ۲۰۲۵ به رقم شگفت‌انگیز ۶۴۴ میلیارد دلار خواهد رسید؛ یعنی رشد ۷۶.۴ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۴.

امروزه بیش از ۱,۳۰۰ استارتاپ هوش مصنوعی با ارزشی بالای ۱۰۰ میلیون دلار فعالیت می‌کنند و حدود ۵۰۰ شرکت نیز ارزش‌گذاری بالای یک میلیارد دلار دارند. این اعداد نشان می‌دهد که AI دیگر یک روند فناورانه ساده نیست، بلکه یک اکوسیستم بزرگ و در حال انفجار است.

در سال ۲۰۲۴ نیز یک نظرسنجی نشان داد استفاده از هوش مصنوعی مولد در کسب‌وکارها بیش از دو برابر شده و از ۳۳ درصد در سال ۲۰۲۳ به ۷۱ درصد در سال ۲۰۲۴ رسیده است. امروز هوش مصنوعی در تقریباً همه حوزه‌ها حضور دارد؛ از پایش و کنترل آتش‌سوزی‌های گسترده گرفته تا مقابله با تقلب و کلاهبرداری و حتی ایفای نقش یک دستیار دیجیتال همیشه همراه برای انجام کارهای روزمره مانند تهیه فهرست خرید یا برنامه‌ریزی غذایی.

آیا هزینه‌های سنگین هوش مصنوعی نشانه یک حباب تکنولوژیک است؟

یک نکته روشن است: هوش مصنوعی همچنان یک سرمایه‌گذاری بسیار پرهزینه محسوب می‌شود. آموزش مدل‌های پیشرفته به منابع عظیم محاسباتی نیاز دارد. طبق یک پژوهش جدید، هزینه آموزش مدل‌های بسیار پیچیده از سال ۲۰۱۶ تاکنون هر سال ۲.۴ برابر افزایش یافته است؛ رقمی که نشان می‌دهد رشد توان محاسباتی با هزینه‌های سرسام‌آور همراه است.

با وجود این رشد چشمگیر، برخی متخصصان معتقدند که هیجان و سرمایه‌گذاری فعلی پیرامون هوش مصنوعی سریع‌تر از ارزش واقعی‌ای است که این فناوری در حال حاضر تولید می‌کند. به بیان دیگر، شرکت‌ها و دولت‌ها سرمایه‌های کلانی را برای دست‌یابی به سودهای آینده تزریق می‌کنند، اما این نگرانی وجود دارد که این انتظارات هنوز با بازده اقتصادی پایدار هماهنگ نیست.

این وضعیت با عنوان «حباب هوش مصنوعی» شناخته می‌شود؛ مفهومی که یادآور حباب دات‌کام دهه ۱۹۹۰ است؛ زمانی که موجی از اشتیاق اولیه به اینترنت، در نهایت به بازده کمتر از انتظار منجر شد.

در نتیجه، پرسش‌های مهمی مطرح می‌شود:

• کدام کشورها توان مالی لازم برای سرمایه‌گذاری در این فناوری رو‌به‌شتاب را دارند؟
• هزینه‌های واقعی توسعه و آموزش مدل‌های AI از چه بخش‌هایی تشکیل می‌شود؟
• و آیا حباب هوش مصنوعی واقعاً خطری جدی برای آینده این صنعت است؟

در صورت تمایل می‌توانید سری به مطلبآموزش نصب چت جی پی تی روی کامپیوتر و لپ‌تاپبزنید.

آیا حباب هوش مصنوعی ممکن است بترکد؟

رشد هوش مصنوعی مولد در چند سال اخیر بی‌سابقه بوده است. استارتاپ‌های فعال در این حوزه – به‌ویژه در آمریکا و چین – تنها در کمتر از دو سال ارزش‌گذاری‌های سه یا چهار برابری را تجربه کرده‌اند. شرکت‌های بزرگ نیز رکوردهای خیره‌کننده‌ای ثبت کردند:

• OpenAI با ارزشی حدود ۱۵۰ میلیارد دلار
• Anthropic با ۳۰ میلیارد دلار
• و Nvidia که با تقاضای عظیم برای تراشه‌های تخصصی AI، به ارزش ۲.۶ تریلیون دلار رسید

با این حال، علی‌رغم این سرمایه‌گذاری‌های کلان، تنها بخش بسیار کوچکی از شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی موفق به ثبت افزایش سود قابل توجه شده‌اند. تحقیقات مؤسساتی مانند Gartner و BCG نشان می‌دهد کمتر از ۱۰ درصد پروژه‌های سازمانی مبتنی بر AI در حال حاضر بازده مالی قابل اندازه‌گیری ایجاد می‌کنند.

در تازه‌ترین گزارش، روزنامه Financial Times اعلام کرده است که ۱۰ استارتاپ هوش مصنوعی – بدون حتی یک دلار سوددهی – طی ۱۲ ماه گذشته نزدیک به یک تریلیون دلار به ارزش بازار خود افزوده‌اند.

این روند، یکی از نشانه‌هایی است که تحلیلگران از آن به‌عنوان «حباب هوش مصنوعی» یاد می‌کنند؛ وضعیتی که در آن سرمایه‌گذاری به‌مراتب از بازده کوتاه‌مدت پیشی می‌گیرد.

پیامدهای احتمالی ترکیدن حباب هوش مصنوعی

در چین و آمریکا، سرمایه‌گذاری‌های عظیم در زیرساخت و تجهیزات هوش مصنوعی – از مراکز داده و تراشه‌ها گرفته تا توان پردازشی – بیشتر بر اساس انتظار برای فروش‌های آینده انجام می‌شود، نه تقاضای واقعی بازار در زمان حال. همزمان، موجی از سرمایه‌گذاری‌های سفته‌بازانه که از آن با عنوان «تب طلای هوش مصنوعی» یاد می‌شود، سرمایه‌گذاران بسیاری را جذب کرده است.

اما اگر این حباب بترکد، پیامدهای آن جهانی خواهد بود.

• زنجیره‌های تأمین جهانی شامل تراشه‌ها و عناصر نادر تحت فشار قرار می‌گیرند.
• برنامه‌های توسعه منطقه‌ای که کشورها بر پایه رشد آینده AI طراحی کرده‌اند، با چالش روبه‌رو می‌شود.

علاوه بر این، زیرساخت‌هایی که برای میزبانی از مراکز داده ساخته شده‌اند، حتی در صورت کاهش تقاضا، همچنان مصرف عظیمی از انرژی، آب و زمین خواهند داشت. اگر مقیاس سرمایه‌گذاری با بازده مالی واقعی همخوان نباشد، این دارایی‌ها می‌توانند اثر زیست‌محیطی قابل توجهی بدون سود اقتصادی کافی بر جای بگذارند.

برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند که اگر حباب هوش مصنوعی مسیری مشابه حباب دات‌کام را طی کند، ممکن است پیامدهای مالی بسیار سنگینی به دنبال داشته باشد. طبق برآوردها، ترکیدن چنین حبابی می‌تواند:

• ۲۰ تریلیون دلار از ثروت خانوارهای آمریکایی
• و ۱۵ تریلیون دلار از سرمایه‌گذاران سایر نقاط جهان
  را نابود کند.

شدت حباب هوش مصنوعی چقدر است؟

دیدگاه‌ها درباره شدت و خطر حباب هوش مصنوعی متفاوت است. برخی تحلیلگران – از جمله ژولین گران، پژوهشگر و شریک شرکت بریتانیایی MacroStrategy Partnership – معتقدند که ما در «بزرگ‌ترین و خطرناک‌ترین حباب تاریخ» قرار داریم. به گفته او، اندازه حباب کنونی ۱۷ برابر بزرگ‌تر از حباب دات‌کام و چهار برابر حجیم‌تر از بحران املاک سال ۲۰۰۸ است.

در مقابل، مؤسساتی مانند گلدمن ساکس و بانک آو آمریکا نظری آرام‌تر دارند و استدلال می‌کنند که برخلاف دوران دات‌کام، بسیاری از شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی در حال حاضر جریان نقدی و سود واقعی تولید می‌کنند. همچنین، رشد AI تنها یک هیجان اینترنتی نیست؛ بلکه با زیرساخت‌های فیزیکی گسترده شامل مراکز داده، تراشه‌ها و شبکه‌ها پشتیبانی می‌شود. برخی گزارش‌ها نیز اشاره می‌کنند که پایه‌های این موج تکنولوژیک نسبت به بسیاری از رونق‌های فناوری گذشته «محکم‌تر» است.

در نهایت، پیش‌بینی مسیر آینده هوش مصنوعی همچنان دشوار است. اینکه این صنعت همچنان یکی از جذاب‌ترین حوزه‌ها برای سرمایه‌گذاری باقی بماند یا به‌تدریج جریان نقدی و رشد آن کاهش یابد، هنوز مشخص نیست.

اما یک حقیقت انکارناپذیر وجود دارد: هر سمتی که این پاندول حرکت کند، اثرات آن به‌طور گسترده بر شیوه تعامل جوامع با فناوری تأثیر خواهد گذاشت.